زیست شناسی

به نقل از سایت دامپزشک

انتقال خون در دامها

پادگنهايي كه در سطح گلبولهاي قرمز قرار دارند پادگنهاي گروه خوني ناميده ميشوند و در سطح گلبولهاي قرمز هر حيوان، پادگنهاي گروه خوني متفاوتي وجود دارد. پادگنهاي گروه خون از محصولات ثانويه ژنها محسوب ميشوند و محصولات اوليه ژنها، آنزيمهاي هستند كه نقش آنها نقل و انتقال مواد قندي است (ترانسفرازها). بنابراين ميتوان گفت ايجاد و بروز پادگنهاي گروه خوني به وسيله ژنها كنترل ميگردد.

در هر سيستم گروه خوني تعداد متغيري آللهاي جايگزين يا فنوگروپ (Pheno group) وجود دارد كه باعث پيچيدگي بيشتر گروه خوني ميگردد، مثلاً در گاو سيستم گروه خوني L به وسيله 12 آلل كنترل ميشود و سيستم گروه خوني B به وسيله ميليونها آلل مشخص ميگردد. علاوه بر پادگنهاي گروه خوني كه در سطح ياخته قرار دارند، در سرم حيوانات نيز پادتنهايي بر ضد گروههاي خوني وجود دارند. براي مثال ميتوان گفت گاوهاي j منفي و خوكهاي A منفي، پادتنهاي ضد J و A را دارند. اين پادتنها به طور طبيعي وجود ندارند ولي در تماس با گلبولهاي بيگانه در بدن ايجاد ميشوند. گلبولهاي قرمز را ميتوان از حيواني به حيوان ديگر از همان نوع انتقال داد. اگر گلبول قرمز دهنده حاوي پادگنهاي موجود در گلبول قرمز گيرنده باشد، هيچگونه واكنش ايمني انجام نخواهد شد. اما اگرحيوان گيرنده به طور طبيعي داراي پادتن بر ضد پادگن گلبول قرمز دهنده باشد، گلبولهاي قرمز تزريق شده بلافاصله مورد تهاجم قرار گرفته و ايجاد نارسائي ميكنند. اين پادگنها معمولاً (البته نه هميشه) از نوع IgM ميباشند و وقتي پادگن با پادتن ضد خود برخورد نمايد موجب هموليز ميشود. علائم اين عارضه عبارتند از: تب، لرز، فلج موضعي، تشنج، انعقاد خون، اختلال تنفس، سرفه، اسهال و هموگلوبينوري. با ديدن اين علائم جهت جلوگيري و عدم گسترش بيشتر اين عوارض، قطع انتقال خون و تجويز تركيبات مدر و مايعات ضروري بوده و توصيه ميگردد.

تراكم هموگلوبين ممكن است منجر به تخريب لولههاي نازك كليوي گردد و بهبود در صورتي حاصل ميگردد كه تمام گلبولهاي بيگانه از بدن دفع گردند. معمولاً قبل از انتقال خون بايستي گلبولهاي قرمز دهنده و گيرنده را گرفته و بشويند، سپس گلبولهاي قرمز دهنده را به نسبت عكس با سرم گيرنده در دماي 37 درجه سانتيگراد به مدت نيم ساعت مخلوط كرده و اگر گلبولهاي قرمز دهنده ليز شدند از انتقال خون بايستي جلوگيري به عمل آيد و در صورتي كه گلبولهاي قرمز دهنده تغييري پيدا نكرند ميتوان انتقال خون را با اطمينان كامل انجام داد.

گروههاي خوني گاو
گاوها داراي يازده سيستم گروه خوني ميباشند كه با حروف Z, T, S, M, L, J, F, C, B, A و R نمايش داده ميشوند و از بين آنها دو سيستم B و J واجد اهميت بيشتري هستند. سيستم گروه خونيBدر گاوها از كليه سيستمهاي شناخته شده پيچيده تر است. به طوري كه دراين سيستم 60 پادگن مختلف برآورد شده است كهاين پادگنها به صورت دستههاي كوچكتري به شكل فنوگروپ به ارث ميرسند. با وجود اين پيچيدگي تقريباً غير ممكن است كه خون يك گاو دهنده كاملاً مشابه خون گاو گيرنده باشد.
پيچيدگي سيستم B طوري است كه در هر گاو به قدر كفايت تركيب پادگني متفاوت وجود دارد كه بتوان به وسيله آن هر يك از گاوان را مشخص ساخت. طبعاً چنين سيستميروش ايده آلي براي شناسايي هر يك از دامهاي گله بشمار ميرود و بسياري از مراكز دامپروري براي كنترل اصالت گاوهاي خريداري شده از آن استفاده ميكنند.

پادگن J ليپيدي است كه به طور آزاد در مايعات بدن گاو وجود دارد و به طور غير فعال (Passive) مجذوب گلبولهاي قرمز گرديده و به آن متصل ميشود، لذا پادگن j نميتواند پادگن حقيقي گلبول قرمز باشد و بدين جهت در خون گوسالههاي نوزاد وجود ندارد. اين پادگن در ظرف 6 ماه پيش از تولد جذب گلبولهاي قرمز گوساله شده و در خون ديده نميشود. گاوهاي واجد پادگن J (J مثبت) دو نوع ميباشند، برخي از آنها پادگن J در عيار بالا دارند به طوري كه ميتوان در سطح گلبولها و سرم آنها را تشخيص داد و برخي ديگر برعكس اين حالت هستند. گاوان واجد J منفي ممكن است در سرمشان پادتن ضد J موجود باشد كه عيار اين پادگن برحسب فصول سال متغير بوده به طوري كه در تابستان و پاييز به حداكثر خود ميرسد.

با توجه به موارد بالا ميتوان چنين نتيجه گرفت كه به واسطه وجود گاوان j مثبت و j منفي انتقال خون از گروه اول به گروه دوم ممكن است موجب واكنش شديد گردد حتي اگر فبلاً گاوان گيرنده نسبت به پادگن دهنده حساس نشده باشند. بيماري هموليتيك در گوسالههاي نوزاد نادر است ولي پس از واكسيناسيون بر ضد آناپلاسموز و يا بابزيوز ممكن است ايجاد شود زيرا اين واكسنها را از خون گوسالههاي آلوده تهيه مينمايند. بدين صورت كه واكسن آناپلاسموز را از راه مخلوط كرده مقدار زيادي خون گوسالههاي مبتلا توليد ميكنند. 

در اين روش پس از مخلوط كردن خونها، مخلوط خون را خشك و منجمد مينمايد و هنگام مصرف با مواد دير جذب (ادجونت) مخلوط كنند و اما واكسن ضد بابزيوز نيز عبارت است از خون نسبتاً تازه گوساله‌هاي آلوده.

عارضه فري مارتين
عروق خوني جفت در 90 درصد از دوقلوها با يكديگر مخلوط ميگردد و همچنين ياختههاي مولد سلولهاي خون دوقلوها نيز مخلوط است، هر يك از گوسالهها پس از تولد در طول زندگي داراي گلبولهاي قرمز دوقلوي خود نيز ميباشند. گوسالههايي كه داراي اينگونه گلبولهاي مخلوط هستند را اصطلاحاًَ شيمرا فري مارتين (frimartin chimera) مينامند.
اگر دوقلوها نامتجانس باشند انتقال هورمونهاي جنسي از گوساله نر به گوساله ماده در داخل رحم باعث ميگردد دستگاه تناسلي گوساله ماده دچار نقص گردد. در اين گونه مواقع گوسالهها در موقع تولد ظاهراً عادي به نظر ميرسند ولي گوساله ماده وقتي به سن بلوغ ميرسد عقيم ميباشد.

گروههاي خوني گوسفند
گوسفندان داراي هفت نوع گروه خوني ميباشند كه با حروف R, M, D, C, B, A و X نمايش داده ميشوند، پادگن معادل گاوهاي و گوسفندان را B مينامند كه حداقل 52 آلل در سنتز آن دخالت دارند. معادل پادگن Jگاوهاي در گوسفندان پادگن R ميباشد كه در اين سيستم دو گروه R و O تشخيص داده شده اند و بترتيب به وسيله آللهاي R و r كد ميشوند.
گوسفندان را بر حسب اين كه گلبولهاي قرمزشان حاوي مقدار زياد يا كم پتاسيم است به دو گروه تقسيم ميكنند. اين ميزان اندازه گيري به وسيله سيستم M تنظيم ميگردد. از گلبولهاي قرمز گوسفندان معمولاً در بررسيهاي ايمني شناسي استفاده مينمايند زيرا به آساني قابل تهيه بوده و به سهولت به دست ميآيند. پادگنهاي گوسفندان هتروفيل هستند. پادگن M و فورسمن در بيماري ويروسي انسان موسوم به منونوكلئاز عفوني تغيير عيار داده به طوري كه عيار پادتنهاي ضد پادگن M در سرم بالا ميرود و پادگن فورسمن كه يك گليكوپپتيد است و در گلبولهاي قرمز بسياري از پستانداران از قبيل اسب، گربه و موش وجود دارد نيز عيارش افزايش مييابد.

گروههاي خوني خوك 
خوك پانزده سيستم گروه خوني از A تا O دارد كه مهمترين آنها گروه خوني A است. اين گروه خوني داراي دو آلل A و O بوده كه به وسيله ژن S كنترل ميگردند.
بيماري هموليتيك در توله خوكها در اثر تزريق واكسن ضد طاعون خوك كه حاوي خون خوك بودهايجاد ميگردد. اين واكسن شامل خون ويروسي است كه به منظور غير فعال ساختن آن رنگ كريستال ويوله به آن ميافزايند. حساس ساختن ماده خوكها به وسيلهاين واكسن گاهي موجب بروز بيماري هموليتيك در نوزادان آنها ميگردد، لازم به ذكر است كه نژاد در اين زمينه بي تأثير نيست چرا كه نژاد توله خوكهاي اسكس و وسكس بيشتر دچار اين بيماري ميگردند.

گروههاي خوني اسب 
اسبها داراي هفت سيستم گروه خوني هستند كه با حروف Q, P, R, D, C, A و U نمايش داده ميشوند. بيماري هموليتيك در كره اسبها زياد مطرح نيست ولي در كره قاطرها كه اختلالات پادگني بين حيوان نر (الاغ) و حيوان ماده (اسب) زياد است حدود 8 تا 10 درصد كرهها ممكن است مبتلا به بيماري هموليتيك گردند. مكانيسم ايجاد پادتن بر ضد گلبولهاي قرمز چندان روشن نيست ولي تصور ميشود كه گلبولهاي قرمز جنين جريان خون مادر راه پيدا ميكنند. ماديانها در برابر گلبولهاي قرمز جنين به مادر در ماه آخر آبستني و هنگام زايش در اثر شكسته شدن عروق خوني جفت صورت ميگيرد.بيماري هموليتيك در اسبهايي مطرح است كه چندين بار زايمان كرده اند. پادتنهاي موجود در بدن مادر از طريق جفت عبور نميكنند بلكه از راه آغوز به كره منتقل ميگردند. بنابراين كره سالم متولد ميشود ولي چندين ساعت پس از خوردن آغوز آثاري چون ضعف، سستي، رنگ پريدگي مخاطات و زردي را بروز ميدهد.

گروههاي خوني سگ 
سگها حداقل يازده سيستم گروه خوني دارند كه عبارتند از: M, L, K, F, D, C, B, Tr, A و N اما فقط يكي از آنها يعني سيستم A قدرت كافي دارد و از نظر درمانگاهي حائز اهميت است، حدود 60 درصد سگها داراي گروه خوني A هستند. سيستم Tr و پادگن محلول نظير r در گوسفند با سيستمO در خوك معادل ميباشد.

گروههاي خوني گربه 
در گربه فقط يك سيستم گروه خوني عمده گزارش گرديده است و آن AB ميباشد ولي ممكن است گربهها داراي گروه خوني B, A و يا A, B باشند. گروه خوني 95ـ75 درصد گربهها A و 25ـ5 درصد آنها B و گروه خوني AB كمتر از يك درصد گزارش شده است. پادگن A در لنفوسيتهاي گربه ديده شده است. ضمناً تزريق يك ميلي ليتر از خون گربهاي با گروه خوني A به گربهاي با گروه خوني B موجب شوك، كاهش فشار خون، قطع اعمال تنفسي و توقف حركات قلب در ظرف چند دقيقه ميگردد