زیست شناسی

  سوءمصرف استروئيدهاى آنابوليك در ورزشكاران

گروه زيست شناسی استان اصفهان

نام هاى ژنريك و تجارى: اكسى موتولون (آنادرول)، متاندرستنولون (ديانوبول)، استانوزول (وينسترول)، ناندرولون دكانوئات (دكا _ دورابولين)، تستوسترون سيپيونات (دپو _ تستوسترون)، بولدنون اندسيلنات (اكى پوييز) و غيره نام هاى عاميانه… .
استروئيدهاى آنابوليك چيستند؟
بسيارى از استروئيدها به طور طبيعى در انواع هورمون ها و ويتامين ها وجود دارند. داروهايى كه به نام «استروئيدهاى آنابوليك» شناخته مى شوند، در آزمايشگاه ساخته شده و داراى همان ساختمان شيميايى استروئيدهاى موجود در هورمون جنسى مردانه يعنى تستوسترون هستند. نقش اين داروها در ساختن بافت عضلانى (اثر آنابوليك) و ايجاد ويژگى هاى مردانه (اثر آندروژنيك) سبب مى شود كه ورزشكاران و كسانى كه در حوزه پرورش اندام كار مى كنند، بدان ها علاقه نشان دهند.استروئيدهاى آنابوليك كاربردهايى در پزشكى دارند. اولين مورد استفاده آنها بهبود وزن گيرى و نمو عضلانى در دام ها است. اين داروها به ندرت براى انسان تجويز مى شوند، اما گاه در درمان بلوغ ديررس، برخى انواع ناتوانى جنسى، كاهش وزن در بيمارى ايدز و ساير بيمارى ها به كار مى روند.مكمل هاى استروئيدى از قبيل دهيدرو اپى اندروسترون (DHEA) در بدن به تستوسترون يا تركيبى مشابه تبديل مى شوند.
گرچه در مورد مكمل هاى استروئيدى بررسى اندكى انجام شده است، اما مصرف آنها در دوزهاى بالا احتمالاً همان اثرات و همان عوارض جانبى استروئيدهاى آنابوليك را ايجاد مى كند.
استروئيدها از كجا مى آيند؟
آنابوليك هاى استروئيدى ساخته شده توسط شركت هاى دارويى تنها با تجويز و نسخه پزشك قابل فروش هستند. بيشتر استروئيدهاى مورد استفاده ورزشكاران قاچاقچى، مسروقه يا ساخته شده در آزمايشگاه هاى زيرزمينى و غيرمجاز هستند. همچنين غالباً داروهاى دامپزشكى مورد استفاده قرار مى گيرند.
گرچه حمل ونقل اين داروها غيرقانونى است، مجازات هايى كه براى آن در نظر گرفته شده اند، ملايم هستند. تملك استروئيدها قانونى است.
اشكال دارويى استروئيدها چيست و چگونه مورد استفاده قرار مى گيرد؟

استروئيدهاى آنابوليك به شكل قرص، كپسول، محلول تزريقى و كرم يا ژل براى ماليدن روى پوست توليد مى شوند.
دوزهاى مورد استفاده پرورش دهندگان اندام اغلب تا صد برابر بيشتر از دوزهايى است كه براى درمان بيمارى هاى داخلى مورد استفاده قرار مى گيرند. به نظر مى رسد كه روش هاى سختگيرانه براى درمان با استروئيدها، اثرات اين داروها را افزوده و مضرات آن را كاهش مى دهند. گرچه شواهد علمى براى اثبات اين ادعاها وجود ندارد. اين روش ها شامل موارد زير هستند:
روش دوره اى: در اين روش دارو در يك دوره زمانى دريافت شده و سپس براى يك دوره قطع مى شود چرا كه اعتقاد بر اين است كه دوره فاقد دارو به بدن اجازه بازسازى سطوح نرمال هورمون را مى دهد.
روش منشورى: دريافت دوزهاى دارو در دوره هاى شش تا دوازده هفته اى. در اين روش دارو با دوز پايين شروع شده و سپس به تدريج افزايش مى يابد و پس از آن دوز دارو كاهش مى يابد تا به صفر برسد. اعتقاد بر اين است كه اين روش اجازه تطابق بدن را با دوزهاى بالا مى دهد.
روش متراكم: دو نوع يا بيشتر استروئيد در اين روش دريافت مى شود. اشكال خوراكى و تزريقى دارو با هم تلفيق مى شوند، چرا كه تداخل داروهاى مختلف اثر آنها را افزايش مى دهد.

چه كسى استروئيد را مصرف مى كند؟
بيشترين مورد مصرف غيرپزشكى اين دارو در ورزشكارانى است كه اعتقاد دارند اين داروها براى برنده شدن بدان ها كمك مى كند و نيز مردان جوانى كه فكر مى كنند با عضلات بزرگتر، زيباتر به نظر خواهند رسيد. كسانى كه براى بهبود فعاليت هاى ورزشى و ساختن عضلات برجسته از استروئيد استفاده مى كنند، اكثراً مرد هستند، گرچه سرعت مصرف آن در زنان در حال افزايش است. بررسى هاى انجام شده در كشور آمريكا افزايش مخرب مصرف اين داروها را در ميان نوجوانانى نشان مى دهد كه با تصوير خويش از بدنشان راحت نيستند. برخى افراد از استروئيد استفاده مى كنند، چون تصوير نامطلوبى از بدن خويش دارند و فكر مى كنند كه داراى عضلات كوچكى بوده و يا زيادى چاق هستند، حتى اگر بدنى عضلانى و بدون چربى داشته باشند.
مصرف استروئيد همچنين در ميان كسانى كه قبلاً مورد سوءاستفاده و آزار قرار گرفته اند، ديده مى شود چرا كه اين افراد در آرزوى داشتن عضلات قوى براى حمايت از خويش هستند. مصرف استروئيد توسط كميته بين المللى المپيك و بسيارى ديگر از سازمان هاى حرفه اى و غيرحرفه اى ورزشى ممنوع اعلام شده است اما از آنجايى كه آزمايش اين داروها گران تمام مى شود، تست هاى به عمل آمده از ورزشكاران حرفه اى به صورت تصادفى انجام شده و اغلب قبل از انجام آنها اخطار داده مى شود. تست هاى منظم اجبارى تنها در سطح مسابقات بين المللى انجام مى شود.
پيشگيرى موفقيت آميز سوءمصرف استروئيدها بر آموزش مردم درباره نحوه پرهيز از اين داروها و توجه به ساير راه هاى افزايش توده و قدرت عضلانى تكيه دارد.
استروئيدها چه احساسى در شما ايجاد مى كنند؟
استروئيدها مى توانند انواع گوناگونى از اثرات روان شناختى را از سرخوشى تا پرخاشگرى ايجاد كنند. برخى از كسانى كه استروئيد دريافت مى كنند، مى گويند كه اين داروها در آنها قدرت و انرژى ايجاد مى كند اما استروئيدها مى توانند تحريك پذيرى، اضطراب و تهاجم را سبب شده و ايجاد نوسانات خلقى، علائم شيميايى يا سوءظن نمايند، به ويژه زمانى كه در دوزهاى بالا مصرف شوند. تنوع پاسخ افراد به استروئيدها مى تواند تا حدى به دليل تفاوت هاى فردى و يا با نوع استروئيد دريافتى مرتبط باشد. درك علمى اثرات مصرف استروئيدهاى آنابوليك غيرطبى، محدود و ناچيز است.
دوزهاى بالا به ويژه زمانى كه از راه خوراكى دريافت شوند، سبب تهوع، استفراغ و تحريك معدى مى شوند. ساير اثرات اين داروها شامل احتباس مايع و لرزش است.
آيا استروئيدها خطرناك هستند؟
بله. دريافت دوزهاى بالاى استروئيدها خطر بزرگ شدن و ناهنجارى هاى قلب، فشار خون بالا، لخته شدن خون، حمله قلبى و سكته مغزى را افزايش مى دهد. نارسايى قلبى ناشى از مصرف استروئيد در ورزشكاران جوان تر از سى سال ديده شده است.
تهاجم و پرخاشگرى (خشم و…)، تغييرات منفى شخصيتى، شيدايى يا افسردگى كه مى تواند منجر به خودكشى شود، از ساير خطرات مصرف استروئيدها هستند. افسردگى مى تواند تا يك سال پس از قطع مصرف دارو ادامه يابد.
التهاب كبد (هپاتيت)، بزرگى كبد و سرطان كبد، كاهش بارورى در زنان و مردان، پارگى تاندون، توقف رشد نوجوانان، هپاتيت يا HIV در صورتى كه استروئيدها با سوزن مشترك تزريق شوند و عفونت هاى مختلف در صورتى كه استروئيدها با سوزن آلوده تزريق شوند.
آيا استروئيدها اعتيادآور هستند؟
بله، مى توانند باشند. اعتياد به استروئيدها با اعتياد به ساير داروها از اين نظر متفاوت است كه تحمل نسبت به اثرات آن پيدا نمى شود اما برخى افراد كه استروئيدها را مورد سوءمصرف قرار مى دهند، معيارهاى وابستگى به دارو را دارند، چرا كه:
- مصرف استروئيد را ادامه مى دهند، حتى زمانى كه اثرات عاطفى و فيزيكى منفى را تجربه مى نمايند.
- زمان و پول زيادى را صرف به دست آوردن اين دارو ها مى كنند.
- علائم ترك را نظير نوسانات خلقى، خستگى، بى قرارى، افسردگى، بى اشتهايى، بى خوابى، كاهش سائقه جنسى و تمايل به دريافت مقدار بيشتر استروئيد تجربه مى نمايند.
اثرات طولانى مدت مصرف استروئيد چيستند؟
برخى اثرات استروئيدها با قطع مصرف دارو از بين مى رود، حال آنكه بقيه آنها دائمى هستند. اثرات مصرف طولانى مدت استروئيد شامل موارد زير هستند:
- آكنه، كيست، پوست و موى چرب و نازك شدن موى سر در هر دو جنس
- پيدا شدن خصوصيات زنانه در مردان شامل بزرگ شدن دائمى پستان ها
- كوچك شدن بيضه ها، اشكال يا درد در زمان ادرار كردن و افزايش خطر سرطان پروستات در مردان
- پيدايش صفات جنسى مردانه در زنان، شامل كاهش اندازه پستان ها و كاهش چربى بدن، خشونت پوست، بزرگى كليتوريس، كلفتى صدا، رويش بيش از اندازه مو هاى بدن، از دست رفتن موى سر و تغيير يا قطع سيكل قاعدگى. برخى از اين اثرات با مصرف طولانى مدت، مى توانند دائمى گردند.
- در كودكان يا نوجوانان سطح بالاى تستوسترون رشد استخوانى را متوقف نموده و از رشد مجدد آنها تا رسيدن به قد كامل جلوگيرى مى كند.
- تهاجم و خشونت، تغييرات شخصيتى با قطع دارو، از بين مى روند.

منبع : انجمن زيست شناسان ايران